Quản lý 24 hồ chứa nước, 40 đập dâng, 32 trạm bơm cùng mạng lưới kênh mương, đường ống dài hơn 1.060km trên địa bàn rộng, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang điều hành bằng dữ liệu số. Việc ứng dụng công nghệ bước đầu giúp nâng cao hiệu quả vận hành, minh bạch công tác cấp nước và rút ngắn thời gian xử lý. Tuy nhiên, để hình thành một hệ thống thủy lợi thông minh, doanh nghiệp vẫn cần nền tảng đồng bộ về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và cơ chế đầu tư.
Từ những con số trên màn hình
Nếu trước đây, phần lớn số liệu về mực nước, lượng mưa hay lưu lượng khai thác phải được cán bộ kỹ thuật trực tiếp đến từng công trình ghi nhận thì nay nhiều thông tin đã được cập nhật theo thời gian thực tại trung tâm điều hành.
Ông Lưu Anh Tuấn - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận cho biết, công ty đã lắp đặt hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn và giám sát khai thác tài nguyên nước tại 6 hồ chứa gồm: Trà Co, Phước Nhơn, Sông Trâu, Tân Giang, Sông Biêu, Lanh Ra và 3 đập dâng Sông Pha, Nha Trinh, Lâm Cấm; đồng thời tiếp nhận hệ thống SCADA tại hồ Sông Cái, hồ Lợi Hải và kênh chính Tân Mỹ, tiếp tục đầu tư cho hồ Bà Râu.
Hồ Trà Co (xã Bác Ái) là một trong những công trình đã được lắp đặt hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn và giám sát khai thác tài nguyên nước.
Nhờ đó, dữ liệu về mực nước, lượng mưa, lưu lượng khai thác và tình trạng vận hành được cập nhật liên tục, giúp cán bộ kỹ thuật chủ động phân tích trước khi điều tiết. Công nghệ chưa thay thế hoàn toàn việc kiểm tra hiện trường nhưng hỗ trợ xác định nhanh các công trình cần ưu tiên kiểm tra và những nguy cơ có thể phát sinh.
Trong quản lý nước thô, công ty đã lắp đặt 38 đồng hồ đo lưu lượng, trong đó 26 thiết bị truyền dữ liệu từ xa. Sản lượng nước cấp được theo dõi thường xuyên, góp phần nâng cao độ chính xác và tính minh bạch trong quản lý. Song song đó, các tuyến kênh, hồ chứa và khu tưới từng bước được số hóa trên nền bản đồ vệ tinh; nhiều hồ sơ kỹ thuật, hồ sơ bồi thường, giải phóng mặt bằng được chuyển sang dạng điện tử. Trí tuệ nhân tạo cũng được ứng dụng hỗ trợ tra cứu, rút ngắn thời gian tìm kiếm hồ sơ và tổng hợp số liệu.
Theo ông Lưu Anh Tuấn, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số không nằm ở việc tiết kiệm vài phút cho mỗi thao tác mà ở hiệu quả tích lũy khi hàng trăm công việc được thực hiện mỗi ngày trên toàn hệ thống.
Kiểm tra hệ thống điều khiển tại hồ Sông Cái, từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, điều tiết nguồn nước bằng dữ liệu số.
Chuyển đổi số không chỉ là lắp đặt thiết bị
Dù bước đầu mang lại hiệu quả, khoảng cách từ những ứng dụng riêng lẻ đến một hệ thống vận hành thông minh vẫn còn khá lớn.
Khó khăn trước hết là hạ tầng viễn thông. Nhiều hồ chứa nằm ở vùng núi, tín hiệu Internet và sóng di động chưa ổn định nên dữ liệu từ các trạm quan trắc, cảm biến và camera chưa thể truyền liên tục về trung tâm. Một số lưu vực như: Tân Giang, Sông Biêu, Nước Ngọt, Lanh Ra có địa hình phức tạp nhưng cần được theo dõi chặt chẽ để phục vụ vận hành hồ chứa. Bên cạnh đó, các hệ thống SCADA được đầu tư ở nhiều thời điểm khác nhau, sử dụng phần mềm và giao thức riêng nên việc tích hợp dữ liệu còn gặp khó khăn.
Bản đồ giải thửa khu tưới kênh Tân Hội - HTTL Lâm Cấm.
Việc chuẩn hóa dữ liệu cũng đặt ra nhiều thách thức khi hồ sơ, bản đồ được lập qua nhiều thời kỳ với các hệ tọa độ khác nhau; các thiết bị quan trắc cần được kiểm định, hiệu chuẩn thường xuyên, trong khi đội ngũ kỹ thuật vẫn đang từng bước làm chủ công nghệ mới.
Theo PGS.TS Triệu Ánh Ngọc - Phân hiệu Trường Đại học Thủy lợi, chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước phải bắt đầu từ dữ liệu và dữ liệu chỉ phát huy giá trị khi được thu thập chính xác, chuẩn hóa, cập nhật thường xuyên, có khả năng chia sẻ giữa các đơn vị.
Ở góc độ dự báo, ông Đặng Thanh Bình - Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Khánh Hòa cho rằng, cần kết nối đồng bộ dữ liệu mưa, radar thời tiết, ảnh mây, mực nước và lưu lượng để dự báo nước về hồ theo thời gian thực, nâng cao chất lượng điều hành và giảm rủi ro cho vùng hạ du.
Hướng đến hệ thống thủy lợi thông minh
Ông Nguyễn Công Xưng - Chủ tịch Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Ninh Thuận nhấn mạnh: “Mục tiêu của doanh nghiệp không phải thay thế con người bằng máy móc mà ứng dụng công nghệ để nâng cao độ chính xác trong điều hành, giảm sức lao động và khai thác hiệu quả từng mét khối nước.”
Dữ liệu từ các công trình được theo dõi, phân tích trước khi đưa ra phương án điều tiết nguồn nước.
Thời gian tới, công ty đề xuất tiếp tục đầu tư hệ thống quan trắc cho các hồ, đập dâng còn lại; xây dựng hệ thống giám sát, điều khiển từ xa và kiểm soát lưu lượng tự động trên các tuyến kênh chính, kênh cấp I; bổ sung các trạm đo dòng chảy trên lưu vực lớn, đồng thời hình thành cơ chế chia sẻ dữ liệu khí tượng thủy văn giữa các công trình thủy lợi, thủy điện.
Hệ thống SCADA hồ Sông Cái.
Doanh nghiệp cũng hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu thủy lợi dùng chung, tích hợp dữ liệu quan trắc, khí tượng thủy văn, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ tính toán dòng chảy, lựa chọn phương án vận hành tối ưu; tiến tới xây dựng bản đồ ngập lụt hạ du và hệ thống vận hành liên hồ theo thời gian thực trên lưu vực Sông Cái Phan Rang.
Theo ông Nguyễn Công Xưng, chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi hạ tầng công nghệ được đầu tư đồng bộ, dữ liệu kết nối thông suốt và đội ngũ cán bộ đủ năng lực làm chủ công nghệ. Khi đó, dữ liệu không chỉ phản ánh diễn biến của từng công trình theo thời gian thực mà còn hỗ trợ dự báo sớm, nâng cao khả năng chủ động ứng phó với thiên tai và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên nước.
Theo baokhanhhoa.vn
Xem bản tin gốc của Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa tại đây